Rotacyzm lub reranie to wada wymowy polegająca na wadliwej artykulacji głoski „R”
W obrębie rotacyzmu występuje:
- pararotacyzm – zastępowanie ( substytucja ) głoski r głoskami wymawianymi prawidłowo, np.: j, l, ł, d, w („ rower ”- jowej, lowel, łoweł, dowed, wowew
- mogirotacyzm – opuszczanie ( elizja ) głoski r, brak gloski r w systemie fonetycznym dziecka, ( „ ryba ” – yba )
- rotacyzm właściwy – deformacja gloski r polegająca na tworzeniu dźwięku nie występującego w systemie fonetycznym języka polskiego; na skutek zmiany miejsca artykulacji głoska r powstaje w innym miejscu i brzmienie jej jest zdeformowane.
Rotacyzm właściwy wymaga wczesnej interwencji logopedycznej, w przeciwieństwie do zastępowania lub opuszczania głoski r, co jest normą w rozwoju językowym dziecka. Głoska r jest dźwiękiem trudnym pod względem artykulacyjnym i pojawia się zwykle najpóźniej w zasobie dźwiękowym dziecka, najczęściej w 5. lub 6. roku życia. Wcześniej bywa ona zastępowana przez głoski: j lub l, które są formami rozwojowymi głoski r. Głoska r powstaje wskutek szybkich i delikatnych uderzeń czubka języka o wałek dziąsłowy, znajdujący się za górnymi zębami. Prawidłowe jej tworzenie następuje wówczas, gdy język pozostaje szeroki, jego czubek drga, a boki dotykają wewnętrznych powierzchni górnych zębów trzonowych i dziąseł, przy czym środkowa, a zwłaszcza przednia część języka powinna być ruchliwa i elastyczna. Wargi są przy tym lekko rozchylone, a podniebienie miękkie jest uniesione i zamyka drogę do jamy nosowej.
Jakie są przyczyny rotacyzmu? Do najczęstszych zaliczamy:
- obniżoną sprawność narządów artykulacyjnych, zwłaszcza ruchową sprawność czubka języka, który nie wykonuje drobnych ruchów wibracyjnych koniecznych do wytworzenia prawidłowego r
- nieprawidłowości w anatomicznej budowie języka ( zbyt duży lub zbyt gruby język, wzmożone lub osłabione napięcie mięśniowe języka, zbyt krótkie wędzidełko językowe )
- obniżony poziom percepcji słuchowej
- opóźniony rozwój umysłowy i ruchowy
- nieprawidłowe wzorce wymowy w otoczeniu dziecka
- słabą zdolność dziecka do koncentrowania uwagi na dźwiękach mowy
- dziedziczność
- zaburzenia emocjonalne
